Home > Onderwerpen > Onderwerp
PFAS

Op deze pagina vindt u een uitleg en samenvatting van het nieuws met betrekking tot PFAS. Daarnaast kunt u onderaan de pagina links naar handige websites vinden. Dit is een levende pagina: als er updates zijn over deze wetgeving, wordt dit toegevoegd.

Eerst: wat zijn PFAS?
De term PFAS is een verzamelnaam voor alle per- en polyfluoralkylstoffen. Dit klinkt wellicht abstract, maar onder deze noemer vallen nagenoeg alle chemische stoffen waarin een koolstof-fluorverbinding zit. Dit is een van de sterkste verbindingen in de chemie, wat ervoor zorgt dat een stof fantastische thermische en chemische eigenschappen heeft: het breekt nergens door af. Dit is dan ook meteen het directe nadeel: deze stoffen zijn vrijwel niet afbreekbaar. Hierdoor kunnen ze eigenlijk oneindig lang in het milieu aanwezig blijven. Daarnaast zijn een aantal van deze stoffen – door hun persistentie – ook giftig voor mens, dier en milieu.

Welke stoffen zijn dit?
Omdat het over stoffen gaat waarin een bepaalde chemische verbinding voorkomt, omvat de term ‘PFAS’ zo’n 10.000 verschillende stoffen. Dit is te omvangrijk om uit te splitsen, ook voor de controlerende instanties. Daarom vindt de wetgeving momenteel plaats over enerzijds de hele groep en anderzijds over subgroepen waarin de stoffen nog meer op elkaar lijken. U kunt zich bijvoorbeeld voorstellen dat een gas zich anders door het milieu verspreidt dan een vloeistof of vaste stof.

Om te bepalen of een stof onder de term PFAS valt, is door de OESO – voluit de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling – een definitie opgesteld. Deze luidt als volgt:
“Stoffen die ten minste één volledig gefluoreerde methyl (CF₃-) of methyleen (-CF₂-) groep bevatten, zonder dat er H/Cl/Br/I aan gebonden is.”

Dit betekent dat een PFAS een verbinding is waarin de koolstofatomen volledig omgeven zijn door fluoratomen (geperfluoreerd) of grotendeels omgeven zijn (gepolyfluoreerd). Uitzonderingen op deze definitie zijn stoffen waarbij aan hetzelfde koolstofatoom ook waterstof (H), chloor (Cl), broom (Br) of jodium (I) gebonden zijn. Door deze combinatie is een stof over het algemeen instabieler, waardoor deze makkelijker af te breken is. Ook verbindingen die niet volledig verzadigd zijn, vallen onder de uitzonderingen, omdat ze dus niet volledig gefluoreerd zijn.
Let op: het kan wel zijn dat deze uitgezonderde stoffen op zichzelf al wél restricties hebben, maar ze vallen niet onder de noemer PFAS.

Hieronder staan vier voorbeelden van hoe een dergelijk molecuul eruit kan zien:


Geldt dit nieuws voor u?
Misschien voelt u niet direct de urgentie om het nieuws over deze stoffen te volgen wanneer u geen fluorhoudende stof aantreft in de grondstoffen of producten in uw fabriek – heel begrijpelijk. Echter, wees u ervan bewust dat onderdelen binnen de fabriek wél PFAS kunnen bevatten. Misschien wordt er op de werkvloer een smeermiddel gebruikt op basis van PTFE, is de binnenkant van een buis gecoat met Teflon®, of zijn de afsluitende ringen die zo goed tegen hoge temperaturen kunnen wel van een FKM-rubber, zoals Viton®

Op technische datasheets, veiligheidsinformatiebladen en (vaak) de achterkant van een verpakking staat welke stoffen in uw producten worden gebruikt. Deze informatie is verplicht te verstrekken door uw leverancier, voor de veiligheid van werknemers en consumenten. Heeft u deze informatie niet, dan staat het u vrij om deze op te vragen. Vindt u een fluorhoudende stof, dan heeft het RIVM een handige PFAS-tool ontwikkeld om te checken of deze stof onder de bovengenoemde definitie valt. Deze is te vinden op deze website, en staat onderaan deze pagina nog eens gelinkt. Hier kunt u het CAS-nummer invullen (deze moet te vinden zijn op het veiligheidsinformatieblad), en dan wordt er gecheckt of het wel of niet een PFAS is.

Huidige ontwikkelingen wetgeving

Europa
In 2021 is door vijf landen, waaronder Nederland, een intentieverklaring ingediend om PFAS te laten verbieden. Hierop volgend is in 2023 een uitgebreid restrictievoorstel ingediend bij ECHA, met als doel dat alle niet-essentiële PFAS verboden moeten worden. Dit betekent dat er ongeveer 10.000 stoffen extra onder de REACH-wetgeving gaan vallen.

Op dit restrictievoorstel kon tot september 2023 input geleverd worden door de industrie tijdens de consultatieronde. Hier zijn zo’n 5600 reacties op gekomen, die allemaal behandeld worden door de Risico Assessment Commissie (RAC) en de Sociaal Economische Analyse Commissie (SEAC) van ECHA. Tot en met eind 2025 zullen deze commissies inhoudelijke discussies voeren. Deze zijn opgesplitst per toepassing, zoals medische toepassingen of energie. De huidige planning is dat eind 2025 alle vergaderingen zijn gevoerd.

Op basis van deze vergaderingen zal het RAC en SEAC begin 2026 een voorlopige opinie formuleren. Voor de opinie van het SEAC wordt een tweede consultatieronde gestart. Hierop kunnen burgers en industrie wederom reageren op de impact van deze opinie op de bedrijfsvoering. Na deze consultatie wordt het uiteindelijke voorstel vastgesteld en gepubliceerd. De implementatie zal dan op z’n vroegst in 2026 starten. Voor een aantal stoffen en toepassingen zullen overgangstermijnen vastgesteld worden, variërend van 1,5 tot 13,5 jaar.

Nederland
In Nederland zijn de afgelopen jaren strengere eisen gesteld aan PFAS. Zo zijn in november 2024 alle PFAS op de Zeer Zorgwekkende Stoffen-lijst van het RIVM geplaatst. Dit betekent dat bedrijven het gebruik van deze stoffen te allen tijde moeten vermijden of verminderen. Daarnaast zijn er meer regels aangaande PFAS die voor specifieke bedrijven van belang kunnen zijn. Deze zijn te vinden op de site van de Rijksoverheid.

Meer informatie?
In juni 2023 heeft de NRK een webinar georganiseerd over deze PFAS-restrictie. De toen gedeelde informatie is nog steeds te vinden op de website. Hier vindt u presentaties over de restrictie en waar mogelijke fiscale ondersteuning aan te vragen is als u op zoek bent naar vervangers.

Daarnaast kunt u voor verdere informatie terecht op de volgende websites:


Geüpdatete restrictievoorstel [september 2025]
Op 20 augustus 2025 is de herziene versie van het restrictievoorstel gepubliceerd. Deze herziening komt vanuit de vijf landen die dit voorstel in eerste instantie hebben ingediend. Uiteindelijk zullen eind 2025 hier boven op nog de toevoegingen vanuit de RAC en SEAC vanuit ECHA komen, voordat het goedgekeurd gaat worden.

In deze herziene versie zijn een groot aantal ‘derogations’ (uitzonderingen/afwijkingen) genoemd voor bepaalde toepassingen voor zowel ‘kleine’ PFAS als PFAS in polymeervorm. Een groot deel van deze uitzonderingen stonden niet in de eerste versie, en zijn dus een verduidelijking op basis van de ingediende commentaren tijdens de eerste consultatieronde.

Deze gepubliceerde uitzonderingen betekenen niet dat deze toepassingen altijd mogen blijven bestaan, maar wel dat er een verlenging is van de overgangstermijn, zodat er tijd is om goede vervangers te ontwikkelen. Hieronder in de tabel zijn een aantal van de uitzonderingen die eventueel van toepassing zijn op NRK-bedrijven genoemd. Er zijn veel meer voorgestelde uitzonderingen, zie het volledige bestand op de ECHA-website, onder het kopje ‘Updated PFAS restriction proposal (Draft Background Document)’ en/of in deze pdf (320 pagina’s).

Interessante voorgestelde uitzonderingen
Producten met PFAS zullen in essentie niet geproduceerd of op de markt gebracht worden, maar er zijn dus (onder andere) de volgende uitzonderingen en bijbehorende termijnen zoals vermeld in onderstaande tabel. De tijdspanne van uitstel gaat in vanaf het moment dat de wetgeving is goedgekeurd (entry into force (EiF)). Let wel: dit is nog steeds een voorgestelde versie, dit zijn nog geen officiële termijnen.

Toepassing

Uitstel (voorgesteld)

Bijbehorend artikel

Industriële smeermiddelen en bijbehorende additieven

13.5 jaar

5. aa.

Industriële oplosmiddelen

13.5 jaar

5. vv.

Polymeer hulpstoffen zoals gebruikt in flexibele filmextrusie (voor food en non-food toepassingen)

6.5 jaar

6. a.

Industriële afdichtingen (ringen, sealings, etc.)

13.5 jaar

6. p.

Machinetoepassingen (zelfsmerende/lage-frictie onderdelen; structurele elementen; coatings voor bescherming en behoud)

13.5 jaar

6. q.

Reserveonderdelen – PFAS-houdend

Uitstel + 20 jaar

4. e/f.

(De bovenstaande tabel is vertaald uit de gepubliceerde tekst, hier kunnen geen rechten aan ontleend worden.)

Dit heeft dus als resultaat dat sommige onderdelen van apparaten en machines die van een PFAS-houdend materiaal gemaakt zijn, op een gegeven moment niet meer geproduceerd mogen worden. Wees u hiervan bewust dat dit zou kunnen gebeuren: hierdoor kan dus de werking of kwaliteit van geleverde onderdelen veranderen. Ga hierover met uw leverancier in gesprek om eventuele problemen te voorkomen

Vragen?
Heeft u nog vragen? Neem dan gerust contact op met Eline van Daatselaar via vandaatselaar@nrk.nl.

Snel naar
Er zijn op dit moment geen links om weer te geven.
Nieuws Meer nieuws
Documenten