Er is momenteel veel wet- en regelgeving op handen met betrekking tot (gevaarlijke) stoffen. Een van de veelvoorkomende onderwerpen in Nederland zijn de Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS). In deze memo vindt u een kort overzicht van de veelgebruikte termen en de regelgeving die hierover op u afkomt.

Definities

Stoffen
Alle losse componenten die gebruikt worden in de productie van mengsels en materialen.

Gevaarlijke stoffen
Alle stoffen waarbij een gevarensymbool op het veiligheidsinformatieblad (VIB; meegeleverd door producent) of verpakking staat. De symbolen zijn te herkennen aan de ruitvorm en de rode rand. Er zijn momenteel negen gevarenklassen die wereldwijd erkend worden.

Substances of Very High Concern (SVHC)
Lijst van gevaarlijke stoffen van Europese origine. Dit zijn alle gevaarlijke stoffen die voldoen aan artikel 57 van de REACH-verordening. In dit artikel zijn zes kenmerken benoemd met daaraan vastgestelde limieten/testmethoden (hier niet benoemd) gekoppeld. De algemene kenmerken zijn:

1. Carcinogeen/kankerverwekkend aangetoond door menselijk (categorie 1A) en dierlijk (categorie 1B) bewijs
   Herkenbaar aan het GHS08-symbool in combinatie met gevarenzinnen H350 of H350i op het veiligheidsinformatieblad.
    
2. Mutageen voor menselijke cellen zowel aangetoond (cat. 1A) als verdacht (cat. 1B) van schadelijkheid
   Herkenbaar aan het GHS08-symbool in combinatie met gevarenzin H340 op het veiligheidsinformatieblad.
    
3. Reproductie toxisch zowel aantasting van fertiliteit (cat. 1A) als ontwikkeling van ongeboren kind (cat. 1B)
   Herkenbaar aan het GHS08-symbool in combinatie met gevarenzin H360 op het veiligheidsinformatieblad.
    
4. Persistent, bio-accumulatief en toxisch (PBT)
   Te vinden in paragraaf 2.3 van het VIB.
    
5. Ernstig persistent, ernstig bio-accumulatief/very persistent, very bioaccumulative (vPvB)
   Te vinden in paragraaf 2.3 van het VIB.
    
6. Hormoonverstorend/Endocrine disrupting (ED) + stoffen met eigenschappen lijkend op PBT en vPvB
   Per stof wordt de schadelijkheid voor mens en milieu apart bepaald op basis van wetenschappelijk onderzoek, dit zijn vaak de stoffen die later aan de SVHC-lijst worden toegevoegd.

Als een stof één of meer van deze eigenschappen heeft, kan deze voorgedragen worden door een lidstaat aan de European Chemical Agency (ECHA). Zijn zij het eens met de uitgevoerde testen én het commentaar vanuit het bedrijfsleven, dan kunnen zij een dergelijke stof als SVHC benoemen. Als een stof als SVHC is geclassificeerd en deze stof >0,1 wt.% aanwezig is in producten, dan is de producent verplicht dit te melden aan afnemers. Voor professioneel gebruik moet dit direct bij levering via VIB, label of factuur. Voor consumenten moet dit binnen 45 dagen na verzoek van de consument. Mocht een stof nieuw worden toegevoegd aan deze SVHC-lijst, moet het VIB na één dag worden aangepast.

Een SVHC wordt direct toegevoegd aan de kandidaatslijst voor autorisatieplicht. De Europese REACH-commissie besluit ongeveer eens per half jaar of stoffen op deze kandidaatslijst werkelijk toegevoegd worden aan de autorisatieplicht. Is dit het geval, dan moet een autorisatie worden aangevraagd om deze stof te mogen produceren, verkopen en importeren.

Zeer Zorgwekkende Stoffen
Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS) is een lijst van chemische stoffen van Nederlandse origine. De ZZS zijn alle SVHC-stoffen plus alle stoffen die binnen de zes bovenstaande kenmerken vallen, maar dan zonder de vastgestelde testmethoden. Met andere woorden: staat de veiligheidszin H350 op het VIB van een stof, is dit wél een ZZS maar hoeft het geen SVHC te zijn, als de bijbehorende testen (nog) niet zijn uitgevoerd door ECHA/REACH.

Potentiële Zeer Zorgwekkende Stoffen (pZZS)
Potentiële ZZS zijn alle stoffen die eventueel een ZZS kunnen worden. Dit zijn dus stoffen die aan het zesde criterium kunnen gaan voldoen, maar waar testresultaten nog onvolledig van zijn of ontbreken. Ter illustratie, er staan 59 stoffen op de autorisatielijst, er zijn 233 SVHC’s, 2102 ZZS en 356 pZZS. 

Zelfclassificatie
Het toewijzen van gevarenklassen is voor veel stoffen al door de Europese Commissie gedaan. Mocht dit niet zo zijn, is een producent hiervoor verantwoordelijk. De indeling moet volgens de Classificatie, Labelling & Packaging (CLP) verordening worden uitgevoerd en de uitkomst moet met de European Chemical Agency (ECHA) gedeeld worden. Mengsels zijn hiervan uitgesloten. De uitvoer van de zelfclassificaties zal voor de verwerkers van stoffen dus niet aan de orde zijn.

De zelfclassificatie van stoffen zijn niet officieel vastgesteld, gezien deze niet door een onafhankelijke instantie is toegewezen. Daarom staat deze niet in de officiële ZZS-lijst. Echter, een stof die door zelfclassificatie een kenmerk krijgt toegewezen zoals hierboven aangegeven, is dit dus wel een ZZS in uw product. Mocht u meer informatie willen, dit is te vinden op https://rvs.rivm.nl/onderwerpen/Zeer-Zorgwekkende-Stoffen/Zelfclassificatie.
 

Aankomende wetgeving

Informatie- en minimalisatieplicht Zeer Zorgwekkende Stoffen
Naast dat bedrijven emissie van ZZS moeten minimaliseren, moet er ook eens in de vijf jaar doorgegeven worden welke ZZS in welk medium worden geëmitteerd (water/lucht). Hiervoor moest eerder een Excelbestand worden ingevuld, dit zorgde voor veel werk en inspanning aan beide kanten (onoverzichtelijk/geen duidelijke data). Nu is het ministerie van Infrastructuur & Waterstaat bezig met een database, een invulformulier, voor deze gegevens.

Deze database wordt voor een deel afgesloten, dit kan alleen door uw bedrijf en overheid worden ingezien. Een deel wordt een website, waarin niet-vertrouwelijke informatie wordt gedeeld, dit wordt samengevoegd met www.emissieregistratie.nl. Gegevens die worden gepubliceerd zijn de algemene gegevens van het bedrijf en de ZZS is kwestie, en de totaalvracht wat naar water of lucht wordt uitgestoten. Gebruik van deze database wordt uiteindelijk verplicht, de huidige planning is dat de eerste gegevens in 2024 gepubliceerd gaan worden. Er is nog veel discussie over, als hier meer duidelijkheid over is, zal hier over gecommuniceerd worden.

Aanscherpen informatieplicht over ZZS in afvalstromen
Als dit besluit later dit jaar wordt goedgekeurd, is per 1 januari 2024 elk bedrijf verplicht om, naast de Euralcode, ook de soorten ZZS in het afval aan te geven bij de afvalverwerker. Hier zit geen ondergrens aan, maar het gaat echter enkel om de reeds vergunde ZZS. Met andere woorden, als er sporen van andere ZZS tijdens de verwerking gevormd worden, hoeven deze ZZS niet aangegeven worden. De afvalverwerker mag wel vragen naar het gehalte van de vergunde ZZS in de afvalstroom, dit is onderdeel van het aangescherpte besluit ‘Melden ZZS in afval’. Hoe dit moet worden aangegeven is in overleg tussen producent en afvalverwerker.

Meer informatie?
Vanuit de overheid en Bureau REACH is een informatiepagina opgesteld over chemische stoffen en het gebruik hiervan binnen bedrijven. Dit informatieoverzicht is te vinden op www.chemischestoffengoedgeregeld.nl. Hier kunt u meerdere stappenplannen vinden, bijvoorbeeld over hoe chemische stoffen te gebruiken binnen kleine bedrijven. Daarnaast is er een uitgebreide site van het RIVM over ZZS, waar u veel informatie kan terugvinden. Deze site is https://rvs.rivm.nl/onderwerpen/zeer-zorgwekkende-stoffen.

Uiteraard kunt u altijd een e-mail sturen naar vandaatselaar@nrk.nl, dan wordt het voor u uitgezocht.